Nhiều người cho rằng, để một bản di chúc có giá trị pháp lý, nó bắt buộc phải được công chứng tại văn phòng công chứng hoặc chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Tuy nhiên, đây là một quan niệm chưa hoàn toàn chính xác. Pháp luật Việt Nam, cụ thể là Bộ luật Dân sự 2015, cho phép cá nhân có thể lập di chúc mà không cần qua thủ tục công chứng, chứng thực, miễn là tuân thủ đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt.
Bài viết này của Luật Anh Sĩ sẽ hướng dẫn chi tiết các bước để lập một bản di chúc hợp pháp ngay tại nhà, đồng thời phân tích sâu những rủi ro tiềm ẩn có thể khiến ý nguyện cuối cùng của bạn không thể thực hiện được.
Điều kiện để một bản di chúc tự lập tại nhà được coi là hợp pháp
Để một bản di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực được pháp luật công nhận, nó phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về người lập di chúc, nội dung và hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Trước hết, người lập di chúc phải ở trong trạng thái minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc, không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép. Đây là điều kiện tiên quyết về mặt ý chí được quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi cũng có thể lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Về mặt nội dung, theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015, một bản di chúc phải có các nội dung chủ yếu sau đây: ngày, tháng, năm lập di chúc; họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc; họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; và phần di sản để lại cùng nơi có di sản. Việc thiếu ngày, tháng, năm lập có thể là một trong những nguyên nhân khiến di chúc bị tranh chấp và tuyên vô hiệu sau này.
Về hình thức, Di chúc lập bằng văn bản đối với trường hợp này, pháp luật yêu cầu phải có ít nhất hai người làm chứng. Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng, và những người làm chứng này phải xác nhận chữ ký, điểm chỉ đó và cùng ký tên vào bản di chúc.
Ai có thể và không thể làm người chứng kiến cho việc lập di chúc?
Vai trò của người làm chứng là vô cùng quan trọng, và không phải ai cũng đủ điều kiện để làm người làm chứng. Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rất rõ, mọi người đều có thể làm chứng, trừ những người sau đây: người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan tới nội dung di chúc; và người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Việc chọn sai người làm chứng sẽ khiến toàn bộ bản di chúc bị vô hiệu.
Những rủi ro pháp lý cần biết khi lập di chúc tại nhà
Rủi ro khác là di chúc có thể có những sai sót về mặt nội dung hoặc hình thức mà người lập không nhận ra. Ví dụ, định đoạt tài sản chung của vợ chồng mà không có sự đồng ý của người còn lại, hoặc định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của mình, hoặc vi phạm quyền của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng). Những sai sót này có thể khiến một phần hoặc toàn bộ di chúc bị vô hiệu.
Ngoài ra, việc bảo quản di chúc tự lập cũng là một vấn đề. Di chúc có thể bị thất lạc, hư hỏng, hoặc bị người có ý đồ xấu cố tình hủy bỏ hoặc sửa chữa.
Tình huống thực tế
Ông An tự viết một bản di chúc để lại toàn bộ căn nhà cho người con trai cả, có hai người hàng xóm làm chứng và ký tên đầy đủ. Tuy nhiên, căn nhà này là tài sản chung được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân với bà Bình, vợ ông. Sau khi ông An qua đời, di chúc này đã bị Tòa án tuyên vô hiệu một phần, vì ông An chỉ có quyền định đoạt ½ giá trị căn nhà thuộc sở hữu của ông, phần còn lại vẫn thuộc về bà Bình. Đây là sai sót điển hình về việc định đoạt tài sản chung khi lập di chúc.
Lời khuyên từ luật sư: khi nào nên tự lập di chúc tại nhà?
Việc tự lập di chúc tại nhà chỉ nên được thực hiện khi nội dung di chúc đơn giản, tài sản định đoạt rõ ràng, thuộc sở hữu riêng của người lập di chúc, và các mối quan hệ trong gia đình không phức tạp, ít có khả năng xảy ra tranh chấp.
Trong mọi trường hợp khác, đặc biệt là khi tài sản có giá trị lớn, có yếu tố tài sản chung, hoặc có nhiều người thừa kế với các mối quan hệ phức tạp, Luật Anh Sĩ khuyến nghị bạn nên tìm đến các Văn phòng công chứng hoặc các công ty luật để được tư vấn và lập di chúc một cách chuyên nghiệp. Chi phí cho việc này không lớn nhưng sẽ đảm bảo ý nguyện của bạn được thực thi một cách trọn vẹn và hợp pháp, tránh được những tranh chấp đau lòng cho những người ở lại.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Do quy định pháp luật có thể thay đổi và mỗi trường hợp có tình tiết khác nhau, vui lòng liên hệ trực tiếp với Luật sư của Luật Anh Sĩ để được tư vấn chính xác nhất.
Công ty Luật Anh Sĩ
📞 Hotline: 0782 902158 – 0939 453 868,
📧 Email: congtyluatanhsi@gmail.com,
Hệ thống văn phòng:
📍 Trụ sở chính: Số 253AC2, đường số 4, KDC Hồng Phát, phường An Bình, TP. Cần Thơ,
📍 Chi nhánh Phú Quốc: 186B Đường 30 Tháng 4, Dương Đông, Phú Quốc, Kiên Giang,
📍 Chi nhánh An Giang: Tổ 40, ấp Bình Phú I, xã Hòa Bình, tỉnh An Giang,
📍 Văn phòng Vĩnh Viễn: Ấp 1, xã Vĩnh Viễn, TP. Cần Thơ,
📍 Văn phòng Nguyễn Văn Cừ: Số 256, đường Nguyễn Văn Cừ, phường Cái Khế, TP. Cần Thơ
