Đối mặt với các khoản nợ xấu, nợ khó đòi là một bài toán đau đầu của nhiều doanh nghiệp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền và kế hoạch kinh doanh. Thay vì theo đuổi các vụ kiện đòi nợ kéo dài và tốn kém, nhiều doanh nghiệp đang tìm đến một giải pháp tài chính linh hoạt hơn: giao kết hợp đồng mua bán nợ. Vậy nghiệp vụ này, hay còn gọi là debt trading là gì, nó hoạt động ra sao và tiềm ẩn những rủi ro pháp lý nào?
Bài viết này của Luật Anh Sĩ sẽ phân tích sâu về cơ chế mua bán nợ như một giải pháp thu hồi vốn, đồng thời chỉ ra những rủi ro pháp lý cốt lõi mà cả bên bán và bên mua cần lường trước trong hợp đồng.
Hợp đồng mua bán nợ là gì và cơ chế hoạt động?
Về bản chất pháp lý, hợp đồng mua bán nợ chính là hợp đồng về việc “chuyển giao quyền yêu cầu” theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, bên có quyền (chủ nợ ban đầu) chuyển giao quyền yêu cầu của mình đối với bên có nghĩa vụ (người nợ) cho một bên thứ ba (chủ nợ mới). Giao dịch này được thực hiện thông qua một hợp đồng, nơi chủ nợ mới sẽ trả một khoản tiền (thường thấp hơn giá trị khoản nợ) để mua lại toàn bộ quyền đòi nợ đó.
Sau khi hợp đồng được ký kết và hoàn tất các nghĩa vụ, chủ nợ mới sẽ thay thế hoàn toàn vị trí pháp lý của chủ nợ cũ, trở thành người có toàn quyền yêu cầu người nợ phải thanh toán khoản nợ. Đây là một hoạt động kinh doanh hợp pháp, khác hoàn toàn với “dịch vụ đòi nợ thuê” – một ngành nghề đã bị cấm theo Luật Đầu tư.
Lợi ích của giải pháp mua bán nợ đối với doanh nghiệp
Việc bán nợ cho bên thứ ba mang lại những lợi ích thiết thực cho cả bên bán và bên mua. Đối với bên bán nợ (chủ nợ ban đầu), lợi ích lớn nhất là khả năng thu hồi vốn nhanh chóng, cải thiện ngay lập tức dòng tiền và làm sạch sổ sách kế toán. Thay vì phải trích lập dự phòng cho các khoản nợ xấu và tốn nguồn lực theo đuổi kiện tụng, doanh nghiệp có thể “cắt lỗ” và tập trung vào hoạt động kinh doanh chính.
Đối với bên mua nợ, đây là một cơ hội đầu tư. Họ mua các khoản nợ với một mức giá chiết khấu và kỳ vọng sẽ thu hồi được một khoản tiền lớn hơn thông qua các nghiệp vụ xử lý nợ chuyên nghiệp của mình, từ đó tạo ra lợi nhuận.
Phân tích các rủi ro pháp lý cần lường trước trong hợp đồng
Mặc dù có nhiều lợi ích, một hợp đồng mua bán nợ nếu không được soạn thảo chặt chẽ có thể đẩy các bên vào những rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Đầu tiên là rủi ro về tính hợp pháp của chính khoản nợ được bán. Khoản nợ có thể không có thật, đã hết thời hiệu khởi kiện, hoặc phát sinh từ một giao dịch vô hiệu. Để phòng tránh, bên mua cần yêu cầu bên bán có điều khoản cam kết và bảo đảm về tính pháp lý của khoản nợ trong hợp đồng.
Thứ hai là rủi ro về hồ sơ, tài liệu. Nếu bên bán không cung cấp đầy đủ các chứng từ gốc chứng minh khoản nợ (hợp đồng gốc, hóa đơn, biên bản đối chiếu công nợ…), bên mua sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc chứng minh nghĩa vụ trả nợ của người nợ trước Tòa án sau này.
Thứ ba, rủi ro đến từ nghĩa vụ thông báo. Nếu bên bán không thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo bằng văn bản cho người nợ về việc chuyển giao, người nợ vẫn có quyền trả nợ cho bên bán, và việc thanh toán đó được công nhận là hợp lệ. Điều này có thể dẫn đến tranh chấp phức tạp giữa bên mua và bên bán.
Cuối cùng, bên mua cần lưu ý rằng họ sẽ kế thừa khoản nợ “nguyên trạng”, bao gồm cả các quyền phản đối của người nợ. Nếu người nợ có quyền khiếu nại về chất lượng hàng hóa hoặc dịch vụ đối với bên bán, họ cũng có quyền viện dẫn lý do đó để từ chối hoặc khấu trừ khoản thanh toán cho bên mua.
Lời khuyên từ luật sư: chìa khóa nằm ở sự cẩn trọng
Để phòng tránh tranh chấp trong hoạt động mua bán nợ, “cẩn trọng” là từ khóa quan trọng nhất. Trước khi ký kết, bên mua phải tiến hành thẩm định pháp lý (due diligence) một cách kỹ lưỡng đối với khoản nợ và toàn bộ hồ sơ liên quan.
Cả hai bên phải cùng nhau soạn thảo một bản hợp đồng mua bán nợ chi tiết, không bỏ sót bất kỳ điều khoản quan trọng nào, từ việc định giá, phương thức thanh toán, cam kết bảo đảm của bên bán, đến các điều khoản về bàn giao hồ sơ và phân chia trách nhiệm khi có tranh chấp phát sinh từ người nợ. Việc tham vấn luật sư chuyên về hợp đồng và giải quyết tranh chấp ngay từ đầu sẽ giúp các bên dự liệu và vô hiệu hóa các rủi ro pháp lý tiềm ẩn.
Giải đáp các thắc mắc thường gặp
Câu hỏi: Giá bán của một khoản nợ được xác định như thế nào?
Trả lời: Giá bán nợ hoàn toàn do bên bán và bên mua tự thỏa thuận. Nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giá trị khoản nợ, tuổi nợ, khả năng tài chính của người nợ, tính đầy đủ của hồ sơ pháp lý và mức độ rủi ro.
Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Do quy định pháp luật có thể thay đổi và mỗi trường hợp có tình tiết khác nhau, vui lòng liên hệ trực tiếp với Luật sư của Luật Anh Sĩ để được tư vấn chính xác nhất.
Công ty Luật Anh Sĩ
📞 Hotline: 0782 902158 – 0939 453 868,
📧 Email: congtyluatanhsi@gmail.com,
Hệ thống văn phòng:
📍 Trụ sở chính: Số 253AC2, đường số 4, KDC Hồng Phát, phường An Bình, TP. Cần Thơ,
📍 Chi nhánh Phú Quốc: 186B Đường 30 Tháng 4, Dương Đông, Phú Quốc, Kiên Giang,
📍 Chi nhánh An Giang: Tổ 40, ấp Bình Phú I, xã Hòa Bình, tỉnh An Giang,
📍 Văn phòng Vĩnh Viễn: Ấp 1, xã Vĩnh Viễn, TP. Cần Thơ,
📍 Văn phòng Nguyễn Văn Cừ: Số 256, đường Nguyễn Văn Cừ, phường Cái Khế, TP. Cần Thơ
